مطالبه مهریه: اجرای ثبت یا دادگاه خانواده؟

سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری، در دفتر کار خود — مطالبه مهریه از اجرای ثبت یا دادگاه

به مجرد وقوع عقد، زن مالک کامل مهریه می‌شود و می‌تواند هر زمان که بخواهد آن را مطالبه کند. برای وصول مهریه دو مسیر وجود دارد: مراجعه به اجرای ثبت اسناد یا طرح دعوا در دادگاه خانواده. در ادامه مبنای قانونی، تفاوت این دو مسیر و نکته‌ی مهم سقف ۱۱۰ سکه را توضیح می‌دهیم.

نسخه صوتی این مطلب

مبنای قانونی: مالکیت مهریه از لحظه‌ی عقد

ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی

«به مجرد عقد، زن مالک مهر می‌شود و می‌تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.»

تبصره‌ی این ماده: اگر مهریه وجه رایج (پول نقد) باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت از سال وقوع عقد تا سال پرداخت، طبق اعلام بانک مرکزی محاسبه و پرداخت می‌شود؛ مگر این‌که زوجین در متن عقد به نحو دیگری توافق کرده باشند.

مهریه‌ی عندالمطالبه یا عندالاستطاعه؟

نوع مهریه‌ی مندرج در سند ازدواج، مسیر مطالبه را تعیین می‌کند. در مهریه‌ی عندالمطالبه، زمان پرداخت به اختیار زوجه است و او می‌تواند هر زمان بخواهد مستقیماً از طریق اجرای اسناد رسمی اقدام کند. در مهریه‌ی عندالاستطاعه، زوجه باید ابتدا تمکن مالی (ملائت) زوج را در دادگاه اثبات کند؛ به همین دلیل وصول این نوع مهریه معمولاً کندتر و پیچیده‌تر است.

دو مسیر وصول: اجرای ثبت یا دادگاه خانواده

اجرای ثبت (اداره ثبت اسناد) معمولاً سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر است، اما اختیارات محدودتری دارد و فقط امکان توقیف اموال شناسایی‌شده‌ی زوج را می‌دهد. در مقابل، طرح دعوا در دادگاه خانواده امکانات بیشتری از جمله درخواست جلب فراهم می‌کند. تفاوت مهم دیگر این دو مسیر، زمان محاسبه‌ی ارزش سکه است.

معیاراجرای ثبتدادگاه خانواده
سرعت و هزینهسریع‌تر و کم‌هزینه‌ترزمان‌برتر
ابزار وصولفقط توقیف اموال شناسایی‌شدهامکان درخواست جلب هم وجود دارد
ملاک قیمت سکهقیمت روز ثبت درخواستقیمت روز اجرای حکم

سقف ۱۱۰ سکه و ضمانت اجرای کیفری

ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱

هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا میزان یکصد و ده سکه‌ی تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی است. چنانچه مهریه بیشتر از این میزان باشد، در خصوص مازاد، فقط ملائت (تمکن مالی) زوج ملاک پرداخت است.

یعنی برای مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه، در صورت عدم اثبات اعسار توسط زوج، امکان بازداشت او وجود دارد؛ برای مازاد بر این سقف، زوجه باید تمکن مالی زوج را اثبات کند.

انتخاب مسیر مناسب (اجرای ثبت یا دادگاه) و نحوه‌ی برخورد با اموال زوج، به شرایط هر پرونده بستگی دارد. راهنمای کامل‌تر سایر دعاوی خانواده در صفحه‌ی «وکیل خانواده، ارث و مهریه مشهد» و راهنمای نفقه و حضانت فرزندان قرار دارد. اگر زوج مدعی ناتوانی از پرداخت یکجای مهریه است یا اقساط تعیین‌شده نیاز به تغییر دارد، راهنمای اعسار و تعدیل اقساط مهریه این دو مسیر را توضیح می‌دهد.

سوالات پرتکرار

پرسش‌های رایج درباره‌ی مطالبه مهریه

تفاوت مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه چیست؟

در مهریه‌ی عندالمطالبه، زمان پرداخت به اختیار زوجه است و او هر زمان بخواهد می‌تواند اقدام کند. در مهریه‌ی عندالاستطاعه، زوجه باید ابتدا تمکن مالی (ملائت) زوج را در دادگاه اثبات کند تا امکان وصول فراهم شود.

آیا می‌توان بدون حکم دادگاه مهریه را وصول کرد؟

بله. چون سند ازدواج، سند رسمی لازم‌الاجراست، در صورت مهریه‌ی عندالمطالبه و شناسایی اموال زوج، زوجه می‌تواند مستقیماً از طریق اجرای ثبت اسناد و بدون نیاز به حکم دادگاه اقدام به توقیف اموال کند.

اگر مهریه بیش از ۱۱۰ سکه باشد چه فرقی دارد؟

طبق ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده، برای مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه، در صورت عدم اثبات اعسار توسط زوج امکان بازداشت او وجود دارد. برای مازاد بر این سقف، وصول فقط با اثبات ملائت (تمکن مالی) زوج ممکن است و ضمانت اجرای بازداشت اعمال نمی‌شود.

مدارک لازم برای مطالبه مهریه چیست؟

اصل یا رونوشت سند ازدواج، شناسنامه و کارت ملی زوجه از مدارک اصلی هستند. برای مراجعه به اجرای ثبت، اطلاع از اموال قابل‌شناسایی زوج نیز لازم است؛ برای طرح دعوا در دادگاه، دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می‌شود.

این راهنما توسط سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو مرکز وکلای قوهٔ قضاییه، نوشته شده است.