قرارداد مشارکت در ساخت؛ نکات حقوقی برای مالک و سازنده

قرارداد مشارکت در ساخت، توافقی بین مالک زمین و سازنده است که هیچ قانون اختصاصی برای آن وجود ندارد — همهچیز به دقت متن قرارداد بستگی دارد. در ادامه ریسک وکالتنامهای که مالک به سازنده میدهد، حق فسخ در صورت تخلف سازنده، و اهمیت وجه التزام را توضیح میدهیم.
این قرارداد چیست و چرا قانون اختصاصی ندارد؟
مشارکت در ساخت، عقدی است بین مالک زمین از یکسو و سازنده (مجری) از سوی دیگر، که در آن مالک زمین یا ملک خود را در اختیار سازنده قرار میدهد تا در ازای سهمی از واحدهای ساختهشده، ساختمان احداث شود. برخلاف پیشفروش ساختمان که قانون اختصاصی دارد، مشارکت در ساخت یک «عقد نامعین» است که صرفاً بر مبنای اصل آزادی قراردادها شکل میگیرد.
ماده ۱۰ قانون مدنی
«قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نمودهاند، در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد، نافذ است.»
چون قانون اختصاصی برای این نوع قرارداد وجود ندارد، دقت در تنظیم هر بند اهمیت مضاعفی دارد؛ ابهام یا خلأ در متن قرارداد، بعداً بهندرت به نفع طرف ضعیفتر تفسیر میشود.
ریسک وکالتنامهای که مالک به سازنده میدهد
در بیشتر قراردادهای مشارکت در ساخت، مالک علاوه بر در اختیار قراردادن سند مالکیت، یک وکالتکاری هم به سازنده میدهد تا او بتواند مجوزهای لازم (مانند پروانهی ساخت) را اخذ کند و پروژه را پیش ببرد. این وکالت، حتی اگر بلاعزل باشد، همان ریسکی را دارد که در راهنمای ابطال وکالت اراضی آستان قدس توضیح داده شد: طبق ماده ۶۷۸ قانون مدنی، فوت یا جنون مالک (موکل) میتواند وکالت را منقضی کند، مگر آنکه ساختار قرارداد بهگونهای طراحی شده باشد که این ریسک را کاهش دهد.
تخلف رایج سازنده و حق فسخ مالک
از رایجترین مصادیق تخلف سازنده که به مالک حق فسخ میدهد، تاخیر بیمورد در راهاندازی کارگاه یا عقبافتادن از برنامهی زمانبندی توافقشده (طبق گزارش مهندس ناظر) است. در این موارد، مالک میتواند با استناد به خیار تخلف از شرط، قرارداد را فسخ کند؛ به همین دلیل تعیین دقیق مهلتهای زمانی و مرجع تشخیص تاخیر (مثلاً ناظر پروژه) در متن قرارداد ضروری است.
اهمیت وجه التزام در قرارداد مشارکت
علاوه بر حق فسخ، معمولاً یک مبلغ ثابت بهعنوان وجه التزام برای تاخیر در اجرای پروژه در قرارداد پیشبینی میشود. جزئیات این نهاد و نحوهی محاسبهی خسارت تاخیر در راهنمای مطالبه وجه التزام و خسارت تاخیر توضیح داده شده. برای نکات کلیتر بررسی هر نوع قرارداد پیش از امضا، راهنمای بررسی پیشگیرانه قرارداد را ببینید. برای سایر دعاوی ملکی مشهد، صفحهی «وکیل ملکی و اراضی مشهد» را مطالعه کنید.
سوالات پرتکرار
پرسشهای رایج دربارهی قرارداد مشارکت در ساخت
آیا مشارکت در ساخت قانون اختصاصی دارد؟
خیر. برخلاف پیشفروش ساختمان که قانون اختصاصی دارد، مشارکت در ساخت یک عقد نامعین است که صرفاً بر مبنای ماده ۱۰ قانون مدنی (اصل آزادی قراردادها) شکل میگیرد؛ به همین دلیل دقت در متن قرارداد اهمیت زیادی دارد.
وکالتی که به سازنده میدهم چه ریسکی دارد؟
طبق ماده ۶۷۸ قانون مدنی، فوت یا جنون مالک (موکل) میتواند وکالت را — حتی اگر بلاعزل باشد — منقضی کند. این ریسک باید در ساختار قرارداد پیشبینی و مدیریت شود.
اگر سازنده در اجرای پروژه تاخیر کند چه حقی دارم؟
اگر تاخیر بدون توجیه و برخلاف برنامهی زمانبندی باشد، مالک میتواند با استناد به خیار تخلف از شرط، قرارداد را فسخ کند و در صورت پیشبینی وجه التزام در قرارداد، آن مبلغ را هم مطالبه کند.