طلاق از طرف زن: شرایط و دلایل قانونی درخواست

سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری، در دفتر کار خود — طلاق از طرف زن، شرایط و دلایل قانونی

برخلاف طلاق توافقی، زن می‌تواند بدون رضایت شوهر و با اثبات یکی از دلایل قانونی مشخص، از دادگاه تقاضای طلاق کند. در ادامه مسیر «عسر و حرج» و مصادیق رایج آن، و مسیر جایگزین استنکاف از پرداخت نفقه را توضیح می‌دهیم.

نسخه صوتی این مطلب

عسر و حرج چیست؟

ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی

«در صورتی که دوام زوجیت موجب عسر و حرج زوجه باشد، وی می‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند. چنانچه عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود، دادگاه می‌تواند زوج را اجبار به طلاق نماید و در صورتی که اجبار میسر نباشد، زوجه به اذن حاکم شرع طلاق داده می‌شود.»

عسر و حرج یعنی به‌وجود‌آمدن وضعیتی که ادامه‌ی زندگی مشترک را برای زن با مشقت و سختی غیرقابل‌تحمل همراه می‌کند. نکته‌ی مهم این است که صرف ادعای زن کافی نیست؛ او باید وجود این وضعیت را در دادگاه اثبات کند.

مصادیق رایج عسر و حرج

طبق تبصره‌ی الحاقی به ماده ۱۱۳۰، مواردی از‌جمله موارد زیر — در صورت اثبات — از مصادیق عسر و حرج محسوب می‌شوند: ترک زندگی خانوادگی توسط شوهر حداقل شش ماه متوالی یا نه ماه متناوب بدون عذر موجه؛ اعتیاد مضر به بنیان خانواده و امتناع یا عدم امکان الزام او به ترک اعتیاد؛ محکومیت قطعی شوهر به حبس پنج سال یا بیشتر؛ و ضرب و شتم یا هرگونه سوءرفتار مستمر شوهر که عرفاً با توجه به وضعیت زن غیرقابل‌تحمل باشد. این فهرست جامع نیست و دادگاه در سایر مواردی هم که عسر و حرج زن احراز شود، می‌تواند حکم طلاق صادر کند.

مسیر جایگزین: استنکاف شوهر از پرداخت نفقه

ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی

«در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه و عدم امکان اجرای حکم محکمه و الزام او به دادن نفقه، زن می‌تواند برای طلاق به حاکم رجوع کند و حاکم، شوهر را اجبار به طلاق می‌نماید. همچنین است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه.»

این مسیر مستقل از عسر و حرج است: اگر شوهر با وجود حکم دادگاه از پرداخت نفقه امتناع کند و امکان اجرای حکم (حتی از طریق تهدید به بازداشت) هم فراهم نباشد، زن می‌تواند از همین طریق تقاضای طلاق کند. توجه داشته باشید که این موضوع کاملاً متفاوت از طلاق توافقی است — آنجا هر دو طرف با رضایت مشترک اقدام می‌کنند، اینجا زن به‌تنهایی و بدون رضایت شوهر، با اثبات یکی از این دلایل، درخواست طلاق می‌دهد. برای بررسی سایر دعاوی خانواده، صفحه‌ی «وکیل خانواده، ارث و مهریه مشهد» را ببینید.

سوالات پرتکرار

پرسش‌های رایج درباره‌ی طلاق از طرف زن

عسر و حرج یعنی چه؟

یعنی به‌وجود‌آمدن وضعیتی که ادامه‌ی زندگی مشترک را برای زن با مشقت و سختی غیرقابل‌تحمل همراه می‌کند. زن باید این وضعیت را در دادگاه اثبات کند؛ صرف ادعا کافی نیست.

مصادیق رایج عسر و حرج کدامند؟

از‌جمله: ترک زندگی خانوادگی توسط شوهر حداقل شش ماه متوالی یا نه ماه متناوب، اعتیاد مضر به بنیان خانواده، محکومیت قطعی شوهر به حبس پنج سال یا بیشتر، و ضرب و شتم یا سوءرفتار مستمر. این فهرست جامع نیست.

اگر شوهر نفقه ندهد آیا زن می‌تواند طلاق بگیرد؟

بله. طبق ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی، اگر شوهر با وجود حکم دادگاه از پرداخت نفقه امتناع کند و اجرای حکم هم ممکن نباشد، زن می‌تواند از دادگاه تقاضای طلاق کند.

تفاوت این مسیر با طلاق توافقی چیست؟

در طلاق توافقی هر دو طرف با رضایت مشترک اقدام می‌کنند. در این مسیر، زن به‌تنهایی و بدون رضایت شوهر، با اثبات یکی از دلایل قانونی (عسر و حرج یا استنکاف از نفقه) از دادگاه تقاضای طلاق می‌کند.

این راهنما توسط سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو مرکز وکلای قوهٔ قضاییه، نوشته شده است.