شکایت کیفری چک برگشتی: مراحل و مهلت

سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری، در دفتر کار خود — شکایت کیفری چک برگشتی

طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، دارنده‌ی چک برگشتی دو دوره‌ی شش‌ماهه پشت سر هم برای اقدام دارد: شش ماه برای برگشت‌زدن چک در بانک و شش ماه دیگر برای طرح شکایت کیفری. با گذشت هرکدام از این مهلت‌ها، حق شکایت کیفری برای همیشه از بین می‌رود. در ادامه این دو مهلت، مراحل شکایت و مجازات قانونی چک بلامحل را توضیح می‌دهیم.

نسخه صوتی این مطلب

دو مهلت شش‌ماهه‌ای که باید بدانید

طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، جرایم این قانون بدون شکایت دارنده‌ی چک قابل تعقیب نیست و دو مهلت جداگانه و پشت‌سرهم وجود دارد که رعایت هردو الزامی است.

مرحلهمهلتمبدأ محاسبه
برگشت‌زدن چک در بانکشش ماهتاریخ صدور چک
طرح شکایت کیفریشش ماهتاریخ صدور گواهی عدم پرداخت

ماده ۱۱ قانون صدور چک

«…در صورتی که دارنده تا شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه نکند، یا ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت شکایت ننماید، دیگر حق شکایت کیفری نخواهد داشت.»

مراحل شکایت گام‌به‌گام

مرحله‌ی اول، ارائه‌ی چک به بانک محال‌علیه و دریافت گواهی عدم پرداخت (برگشت‌زدن چک) است. پس از آن، شکواییه باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی تنظیم و ثبت شود؛ این شکواییه به دادسرای عمومی و انقلاب حوزه‌ای که بانک صادرکننده‌ی گواهی عدم پرداخت در آن واقع است ارجاع می‌شود. پس از ثبت، پرونده در مرحله‌ی تحقیقات مقدماتی و سپس دادگاه کیفری رسیدگی می‌شود.

مجازات چک بلامحل (ماده ۷)

طبق ماده ۷ قانون صدور چک (اصلاحی ۱۴۰۳)، مجازات صادرکننده‌ی چک بلامحل بر اساس مبلغ مندرج در چک به‌صورت پلکانی تعیین می‌شود: برای مبالغ کمتر، حبس تا سه ماه؛ برای مبالغ میانی، شش ماه تا یک سال حبس؛ و برای مبالغ بالاتر، علاوه بر حبس، ممنوعیت دریافت دسته چک تا دو سال. ارقام دقیق ریالی این پلکان طبق اصلاحیه‌ی اخیر قانون تعیین شده و ممکن است در آینده تغییر کند؛ برای وضعیت دقیق پرونده بهتر است با وکیل مشورت شود.

اگر چک برگشتی شما مشمول استثنای قانونی (مانند چک وعده‌دار) باشد، مسیر کیفری برایتان باز نیست و باید از دعوای حقوقی استفاده کنید؛ توضیح کامل این تفکیک در صفحه‌ی «وکیل کیفری و چک برگشتی مشهد» آمده است. نکته‌ی مهم برای صادرکننده: حتی پس از پرداخت کامل بدهی، تا وقتی خود برگه‌ی چک را از دارنده پس نگرفته‌اید، در معرض شکایت کیفری احتمالی باقی می‌مانید؛ جزئیات در راهنمای استرداد لاشه چک و سفته آمده است.

سوالات پرتکرار

پرسش‌های رایج درباره‌ی شکایت چک برگشتی

مهلت شکایت چک برگشتی چقدر است؟

طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، دو دوره‌ی شش‌ماهه پشت سر هم وجود دارد: شش ماه از تاریخ صدور چک برای مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت، و شش ماه دیگر از تاریخ همان گواهی برای طرح شکایت کیفری. اگر هرکدام از این دو مهلت بگذرد، امکان شکایت کیفری برای همیشه از بین می‌رود.

مراحل شکایت کیفری چک برگشتی چیست؟

ابتدا باید چک به بانک محال‌علیه ارائه و گواهی عدم پرداخت دریافت شود. سپس شکواییه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادسرای محل بانک صادرکننده گواهی ارجاع می‌شود.

مجازات چک بلامحل چقدر است؟

طبق ماده ۷ قانون صدور چک (اصلاحی ۱۴۰۳)، مجازات بر اساس مبلغ چک پلکانی است: تا سقف معین حبس تا سه ماه، در بازه‌ی میانی شش ماه تا یک سال حبس، و برای مبالغ بالاتر علاوه بر حبس، ممنوعیت دریافت دسته چک تا دو سال. این ارقام ریالی طبق اصلاحیه‌ی اخیر قانون است و ممکن است در آینده تغییر کند.

اگر مهلت شش‌ماهه شکایت کیفری بگذرد، چه باید کرد؟

با گذشت مهلت، دیگر امکان شکایت کیفری وجود ندارد اما دارنده‌ی چک همچنان می‌تواند از طریق دعوای حقوقی مطالبه‌ی وجه، یا در صورت داشتن شرایط، از مسیر اجرای ثبت برای وصول طلب اقدام کند.

این راهنما توسط سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو مرکز وکلای قوهٔ قضاییه، نوشته شده است.