مطالبه طلب از طریق چک، سفته یا رسید عادی

سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری، در دفتر کار خود — مطالبه طلب از طریق چک، سفته یا رسید عادی

طلب خود را با چک گرفته‌اید، سفته، یا فقط یک رسید عادی؟ هرکدام از این اسناد مسیر و مهلت‌های قانونی متفاوتی برای وصول دارند و از دست دادن یک مهلت کوتاه، مثل مهلت واخواست سفته، می‌تواند حق شما را به‌طور جدی محدود کند. در ادامه تفاوت این سه مسیر را توضیح می‌دهیم.

نسخه صوتی این مطلب

سه نوع سند رایج برای مطالبه‌ی طلب

در دعاوی تجاری، طلب معمولاً با یکی از این سه سند اثبات می‌شود: چک، سفته، یا یک رسید/سند عادی (مانند فیش واریزی یا قرارداد ساده). چک و سفته «اسناد تجاری» محسوب می‌شوند — یعنی قابل انتقال به غیر (ظهرنویسی) هستند و قواعد و مهلت‌های خاص خودشان را دارند؛ رسید عادی این ویژگی‌ها را ندارد.

سفته و مهلت حیاتی واخواست

اگر سفته در سررسید پرداخت نشود، دارنده باید ظرف ده روز از تاریخ سررسید، «واخواست» (اعتراض رسمی عدم پرداخت) آن را ثبت کند. این مهلت بسیار کوتاه است و از دست دادن آن، تبعات جدی دارد.

ماده ۲۸۶ قانون تجارت

دارنده‌ی سفته‌ای که در ایران صادر شده و به‌علت عدم پرداخت واخواست شده، برای استفاده از حقوق خود علیه ظهرنویسان (مسئولیت تضامنی امضاکنندگان)، باید ظرف یک سال از تاریخ واخواست، اقامه‌ی دعوا کند؛ در غیر این صورت، دعوا علیه ظهرنویسان دیگر پذیرفته نمی‌شود و دارنده فقط می‌تواند از صادرکننده‌ی اصلی مطالبه کند.

رسید عادی: بدون مهلت خاص، اما اثبات دشوارتر

رسید یا سند عادی — مانند یک برگه‌ی دست‌نویس یا فیش واریزی بانکی — هیچ مهلت یا تشریفات خاصی مثل واخواست ندارد و می‌توان هر زمان دعوای مطالبه‌ی وجه مطرح کرد. اما در مقابل، چون این سند فاقد امتیازات اسناد تجاری است، اثبات اصالت و صحت آن در دادگاه معمولاً دشوارتر است و بهتر است با قرائن تکمیلی (پیامک، شاهد، فیش واریزی بانکی) تقویت شود. همچنین، برخلاف چک و سفته، رسید عادی قابل انتقال به شخص دیگر (ظهرنویسی) نیست.

دادگاه صالح برای رسیدگی

در دعاوی مطالبه‌ی وجه، برخلاف دعاوی ملکی که محل وقوع ملک ملاک است، قاعده‌ی عمومی صلاحیت — یعنی دادگاه محل اقامت خوانده — حاکم است. اگر طلب شما از طریق چک است، جزئیات کامل‌تر تشخیص نوع چک و مسیر اجرای ثبت در راهنمای چک حقوقی یا کیفری آمده. برای بررسی سایر دعاوی تجاری مشهد، صفحه‌ی «وکیل قراردادهای تجاری مشهد» را ببینید. نکته‌ای که پس از وصول کامل طلب هم اهمیت دارد: اگر شما بدهکار هستید و طلب را پرداخت کرده‌اید، حتماً راهنمای استرداد لاشه چک و سفته را ببینید تا خودتان بعداً هدف شکایت کیفری بی‌مورد قرار نگیرید.

سوالات پرتکرار

پرسش‌های رایج درباره‌ی مطالبه‌ی طلب

مهلت واخواست سفته چقدر است؟

اگر سفته در سررسید پرداخت نشود، دارنده باید ظرف ده روز از تاریخ سررسید، واخواست آن را ثبت کند.

اگر واخواست سفته انجام نشود چه اتفاقی می‌افتد؟

طبق ماده ۲۸۶ قانون تجارت، بدون واخواست به‌موقع و طرح دعوا ظرف یک سال از تاریخ واخواست، دیگر نمی‌توان علیه ظهرنویسان (سایر امضاکنندگان) اقامه‌ی دعوا کرد؛ فقط مطالبه از صادرکننده‌ی اصلی سفته باقی می‌ماند.

آیا با رسید عادی می‌توان طلب را مطالبه کرد؟

بله. رسید عادی هیچ مهلت خاصی مثل واخواست ندارد، اما چون امتیازات اسناد تجاری را ندارد، اثبات آن در دادگاه دشوارتر است و بهتر است با قرائن تکمیلی تقویت شود.

این راهنما توسط سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو مرکز وکلای قوهٔ قضاییه، نوشته شده است.