ابطال عملیات اجرایی ثبت چک و سفته؛ راهکار دفاعی صادرکننده

سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری، در دفتر کار خود — ابطال عملیات اجرایی ثبت چک و سفته

چک و سفته سند لازم‌الاجرا هستند؛ یعنی دارنده می‌تواند بدون طرح دعوا در دادگاه و بدون اثبات چیزی، مستقیماً از اجرای ثبت اجراییه بگیرد و اموال صادرکننده را توقیف کند. اگر شما به‌ناحق هدف چنین اجراییه‌ای قرار گرفته‌اید، راهکار قانونی و نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌دانند را در ادامه توضیح می‌دهیم.

چرا چک و سفته نیاز به حکم دادگاه ندارند؟

چک و سفته «سند لازم‌الاجرا» محسوب می‌شوند؛ یعنی برخلاف اکثر دعاوی مطالبه‌ی وجه، طلب ناشی از آن‌ها نیازی به اثبات در دادگاه ندارد. دارنده کافی است عین چک به‌همراه گواهی عدم پرداخت (دارای کد رهگیری) را به اجرای ثبت محل تسلیم کند؛ اگر امضای روی چک با نمونه امضای صادرکننده نزد بانک مطابقت داشته باشد، اجرای ثبت در مدت کوتاهی اجراییه صادر و اموال صادرکننده را توقیف می‌کند.

در چه مواردی می‌توان اجراییه را ابطال کرد؟

صادرکننده‌ای که اجراییه علیه او صادر شده، در موارد زیر می‌تواند دعوای ابطال اجراییه مطرح کند: دین قبلاً پرداخت شده اما لاشه‌ی چک پس گرفته نشده (جزئیات در راهنمای استرداد لاشه چک و سفته)، معامله‌ی مبنای صدور چک فسخ یا اقاله شده، چک صرفاً به‌عنوان ضمانت یا امانت صادر شده بوده و شرط اصلی محقق نشده، امضا یا خود چک جعلی است، یا چک مسروقه یا مفقوده بوده است.

نکته حیاتی: طرح دعوای ابطال به‌تنهایی مانع ادامه‌ی عملیات اجرایی نمی‌شود

خیلی از صادرکنندگان تصور می‌کنند همین که دادخواست ابطال اجراییه را ثبت کنند، توقیف اموالشان متوقف می‌شود؛ این تصور اشتباه است. تا زمانی که دستور جداگانه‌ای برای توقیف عملیات اجرایی صادر نشود، اجرای ثبت به روند خود ادامه می‌دهد، حتی اگر دعوای ابطال در دادگاه در جریان باشد.

طبق ماده ۵ قانون اصلاح بعضی از مواد قانون ثبت، اگر دادگاه دلایل شکایت را قوی بداند یا تشخیص دهد ادامه‌ی عملیات اجرایی موجب ضرری جبران‌ناپذیر می‌شود، به تقاضای خواهان و پس از اخذ تامین مناسب، دستور توقف عملیات اجرایی را صادر می‌کند. طبق نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۱۰۰ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، این تامین در تعهدات نقدی معمولاً معادل کل مبلغ موضوع اجراییه است؛ بنابراین درخواست توقیف باید هم‌زمان با دادخواست ابطال، نه بعد از آن، مطرح شود.

دادگاه صالح برای طرح این دعوا

دادخواست ابطال اجراییه باید در دادگاهی مطرح شود که اداره‌ی ثبت صادرکننده‌ی اجراییه در حوزه‌ی آن قرار دارد. برای مسیر مطالبه‌ی طلب از طریق چک یا سفته، راهنمای مطالبه‌ی طلب را ببینید؛ برای شکایت کیفری چک برگشتی، راهنمای شکایت چک برگشتی کاربردی است. برای سایر دعاوی کیفری و چک مشهد، صفحه‌ی «وکیل کیفری و چک برگشتی مشهد» را ببینید.

سوالات پرتکرار

پرسش‌های رایج درباره‌ی ابطال عملیات اجرایی ثبت چک و سفته

آیا طرح دعوای ابطال اجراییه، خودبه‌خود عملیات اجرایی را متوقف می‌کند؟

خیر. تا زمانی که دستور جداگانه‌ای برای توقیف عملیات اجرایی صادر نشود، اجرای ثبت به روند خود ادامه می‌دهد؛ درخواست توقیف باید هم‌زمان با دادخواست ابطال مطرح شود.

در چه مواردی می‌توان ابطال اجراییه چک یا سفته را درخواست کرد؟

از جمله در مواردی مانند پرداخت‌شدن دین بدون پس‌گرفتن لاشه‌ی سند، فسخ یا اقاله‌ی معامله‌ی مبنا، ضمانتی یا امانی‌بودن چک، جعل امضا یا خود سند، و مسروقه یا مفقوده‌بودن چک.

برای توقیف عملیات اجرایی چه چیزی لازم است؟

طبق ماده ۵ قانون اصلاح بعضی از مواد قانون ثبت، دادگاه باید دلایل شکایت را قوی بداند یا ادامه‌ی اجرا را موجب ضرر جبران‌ناپذیر تشخیص دهد، و خواهان باید تامین مناسب (معمولاً معادل مبلغ اجراییه) نزد دادگاه بسپارد.

دادخواست ابطال اجراییه چک کجا باید مطرح شود؟

در دادگاهی که اداره‌ی ثبت صادرکننده‌ی اجراییه در حوزه‌ی آن واقع است.

این راهنما توسط سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو مرکز وکلای قوهٔ قضاییه، نوشته شده است.