کلاهبرداری اینترنتی: نحوه شکایت و پیگیری

کلاهبرداری اینترنتی — از خرید آنلاین جعلی تا فیشینگ و کلاهبرداری در شبکههای اجتماعی — مسیر شکایت مشخصی دارد که با دادسرای عمومی و پلیس فتا شروع میشود. در ادامه تعریف قانونی این جرم، مرجع پیگیری، و مدارک لازم برای شکایت را توضیح میدهیم.
کلاهبرداری اینترنتی از نظر قانون چیست؟
ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری
هر کس از راه حیله و تقلب مردم را به وجود شرکتها یا تجارتخانهها یا کارخانهها یا موسسات موهوم، یا به داشتن اموال و اختیارات واهی فریب دهد یا به امور غیرواقع امیدوار نماید یا از حوادث و پیشآمدهای غیرواقع بترساند و از این راه، وجه یا مالی تحصیل کند، کلاهبردار محسوب میشود.
وقتی همین رفتار از طریق اینترنت و ابزارهای رایانهای رخ دهد — مانند فروشگاههای اینترنتی جعلی، پیامهای فیشینگ، یا کلاهبرداری در شبکههای اجتماعی — قانون جرایم رایانهای هم بهطور خاص وارد عمل میشود.
ماده ۱۳ قانون جرایم رایانهای
هر کس بهطور غیرمجاز از سامانههای رایانهای یا مخابراتی با ورود، تغییر، محو یا ایجاد داده یا مختلکردن سامانه، برای خود یا دیگری تحصیل مال، منفعت یا امتیاز مالی کند، علاوه بر استرداد مال به صاحب آن، به حبس و/یا جزای نقدی محکوم میشود.
رقم دقیق جزای نقدی بهدلیل اصلاحیههای اخیر قانون متغیر است؛ برای رقم بهروز باید به متن مصوب سال جاری مراجعه شود.
مرجع پیگیری: پلیس فتا و دادسرا
مسیر رایج شکایت از کلاهبرداری اینترنتی اینگونه است: ابتدا گزارش اولیه در پلیس فتا (پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات) ثبت میشود؛ پلیس فتا تحقیقات فنی اولیه (شناسایی شماره حساب، آیپی، یا اطلاعات تراکنش) را انجام میدهد. مرحلهی بعد، طرح شکایت کیفری رسمی در دادسرای محل اقامت شاکی یا محل وقوع جرم است.
مدارک لازم برای شکایت
مدارک اصلی شامل رسید یا اسکرینشات تراکنش بانکی، مکالمات یا پیامهای مرتبط (چت، ایمیل، پیامک)، شماره حساب یا شماره کارت طرف مقابل، و آدرس سایت یا صفحهی اجتماعی مورد استفاده در کلاهبرداری است. هرچه این مستندات دقیقتر و منظمتر ارائه شوند، احتمال شناسایی و پیگیری موفق پرونده بیشتر است. برای تفاوت مفهومی کلاهبرداری با جرم مشابه، راهنمای تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت را ببینید. اگر موضوع شما توهین یا انتشار مطالب کذب دربارهی شما در شبکههای اجتماعی است (نه کلاهبرداری مالی)، عنوان مجرمانهی متفاوتی مطرح است که در راهنمای توهین و نشر اکاذیب در فضای مجازی توضیح داده شده. برای سایر دعاوی کیفری مشهد، صفحهی «وکیل کیفری و چک برگشتی مشهد» را مطالعه کنید.
سوالات پرتکرار
پرسشهای رایج دربارهی کلاهبرداری اینترنتی
کلاهبرداری اینترنتی از کجا باید پیگیری شود؟
ابتدا گزارش اولیه در پلیس فتا ثبت میشود، سپس شکایت کیفری رسمی در دادسرای محل اقامت شاکی یا محل وقوع جرم مطرح میشود.
چه مدارکی برای شکایت لازم است؟
رسید یا اسکرینشات تراکنش، مکالمات و پیامهای مرتبط، شماره حساب یا کارت طرف مقابل، و آدرس سایت یا صفحهی اجتماعی مورد استفاده از مدارک اصلی هستند.
مجازات کلاهبرداری رایانهای چیست؟
طبق ماده ۱۳ قانون جرایم رایانهای، علاوه بر استرداد مال به صاحب آن، مجازات شامل حبس و/یا جزای نقدی است.