توهین و نشر اکاذیب در فضای مجازی: مجازات و شکایت

سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری، در دفتر کار خود — توهین و نشر اکاذیب در فضای مجازی، مجازات و شکایت

فحاشی، الفاظ رکیک، یا انتشار مطالب کذب در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی، هرکدام عنوان مجرمانه‌ی مشخصی دارند که کمتر کسی جزئیات دقیق آن را می‌داند. در ادامه توهین و نشر اکاذیب در فضای مجازی، مجازات هرکدام، و مسیر شکایت را توضیح می‌دهیم.

نسخه صوتی این مطلب

توهین در فضای مجازی چیست؟

ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات، اصلاحی ۱۳۹۹/۲/۲۳)

«توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه موجب حد قذف نباشد، مستوجب جزای نقدی درجه شش خواهد بود.»

این ماده در سال ۱۳۹۹ اصلاح شده است: مجازات شلاق که در نسخه‌ی قدیمی‌تر وجود داشت حذف شده و صرفاً به جزای نقدی تبدیل شده است.

فحاشی یا استفاده از الفاظ رکیک در پیام‌رسان‌ها، کامنت‌های شبکه‌های اجتماعی، یا هر فضای آنلاین دیگر، دقیقاً همین عنوان مجرمانه را دارد؛ محیط مجازی بودن، ماهیت جرم را تغییر نمی‌دهد.

نشر اکاذیب چیست؟

ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی

«هر کس به‌قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به‌وسیله‌ی نامه یا شکواییه یا مراسلات یا عرایض یا گزارش یا توزیع هرگونه اوراق چاپی یا خطی با امضا یا بدون امضا، اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت… نسبت به شخصی اسناد دهد… به حبس از دو ماه تا دو سال محکوم خواهد شد.»

برخلاف توهین که با الفاظ رکیک همراه است، نشر اکاذیب به معنای انتشار مطالب دروغ یا نسبت‌دادن اعمال خلاف واقع به شخصی است — مثلاً پخش شایعه یا اتهام کذب درباره‌ی کسی در شبکه‌های اجتماعی، با قصد آسیب‌رساندن به او یا ایجاد تشویش عمومی. این جرم مطلق است، یعنی برای تحقق آن نیازی نیست که ضرر واقعی هم اتفاق افتاده باشد؛ صرف انتشار با آن قصد کافی است.

قابل‌گذشت بودن و مسیر شکایت

هر دو جرم توهین و نشر اکاذیب، قابل‌گذشت هستند؛ یعنی اگر شاکی رضایت دهد و از شکایت خود صرف‌نظر کند، تعقیب کیفری متوقف می‌شود. برای طرح شکایت، ذخیره‌ی مستندات (اسکرین‌شات پیام یا پست، لینک صفحه، تاریخ انتشار) پیش از هر اقدامی ضروری است، چون محتوای آنلاین می‌تواند حذف یا ویرایش شود. اگر موضوع شما به کلاهبرداری یا سوءاستفاده‌ی مالی آنلاین مربوط است نه توهین، راهنمای کلاهبرداری اینترنتی را ببینید. برای سایر دعاوی کیفری مشهد، صفحه‌ی «وکیل کیفری و چک برگشتی مشهد» را مطالعه کنید.

سوالات پرتکرار

پرسش‌های رایج درباره‌ی توهین و نشر اکاذیب در فضای مجازی

توهین در فضای مجازی چه مجازاتی دارد؟

طبق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (اصلاحی ۱۳۹۹)، توهین از قبیل فحاشی و الفاظ رکیک، اگر موجب حد قذف نباشد، مستوجب جزای نقدی درجه شش است.

نشر اکاذیب یعنی چه؟

یعنی انتشار مطالب دروغ یا نسبت‌دادن اعمال خلاف واقع به شخصی با قصد اضرار یا تشویش اذهان عمومی. طبق ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی، مجازات آن حبس دو ماه تا دو سال است.

آیا این جرایم قابل گذشت‌اند؟

بله. هر دو جرم توهین و نشر اکاذیب قابل‌گذشت هستند؛ با رضایت و گذشت شاکی، تعقیب کیفری متوقف می‌شود.

این راهنما توسط سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو مرکز وکلای قوهٔ قضاییه، نوشته شده است.