استرداد لاشه چک و سفته پس از وصول طلب؛ چرا نباید فراموش کنید؟

سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری، در دفتر کار خود — استرداد لاشه چک و سفته

خیلی از بدهکاران بعد از پرداخت کامل بدهی چک یا سفته، خیالشان راحت می‌شود؛ درحالی‌که تا خود برگه را از طلبکار پس نگیرند، همچنان در معرض خطر جدی‌اند. در ادامه توضیح می‌دهیم چرا این خطر واقعی است و چطور می‌توان قانونی لاشه‌ی سند را پس گرفت.

چرا نگهداری چک یا سفته توسط طلبکار بعد از پرداخت خطرناک است؟

چک و سفته اسناد تجاری‌اند که صرف وجودشان در دست دارنده، در نگاه اول نشانه‌ی مدیونیت صادرکننده تلقی می‌شود. اگر بدهکار وجه را پرداخت کند اما برگه‌ی اصلی چک یا سفته را از طلبکار پس نگیرد، طلبکار همچنان می‌تواند به همان سند استناد کرده و مدعی شود دین پرداخت نشده است؛ در مورد چک، این وضعیت حتی می‌تواند به شکایت کیفری چک برگشتی هم منجر شود.

دعوای استرداد لاشه چک و سفته چیست؟

وقتی طلبکار پس از دریافت کامل وجه، از پس‌دادن اصل چک یا سفته امتناع می‌کند، بدهکار می‌تواند دعوای استرداد لاشه را مطرح کند. برای پذیرش این دعوا باید چند نکته احراز شود: مالکیت خواهان بر سند، تصرف فعلی خوانده (طلبکار سابق) بر آن، غیرقانونی‌بودن این تصرف پس از پرداخت، و اثبات این‌که وجه سند یا تعهد مربوطه واقعاً ایفا شده است.

مراحل عملی: از اظهارنامه تا دادخواست

مسیر معمول این است که ابتدا یک اظهارنامه‌ی رسمی برای دارنده‌ی سند ارسال و رسماً درخواست استرداد لاشه‌ی چک یا سفته می‌شود. اگر دارنده با وجود این اظهارنامه از استرداد امتناع کند، بدهکار می‌تواند دادخواست استرداد لاشه را در دادگاه محل اقامت خوانده مطرح کند.

هزینه دادرسی؛ غیرمالی یا مالی؟

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۱۳۰ اداره کل حقوقی قوه قضاییه

با توجه به این‌که نتیجه‌ی حاصل از دعوای استرداد لاشه چک، مالی نمی‌باشد، این دعوا غیرمالی محسوب می‌شود.

این نظریه به رویه‌ی نادرست برخی محاکم که هزینه‌ی دادرسی را معادل ۳.۵ درصد مبلغ مندرج در چک محاسبه می‌کردند پایان داد؛ هزینه‌ی دادرسی دعوای استرداد لاشه اکنون بر مبنای دعاوی غیرمالی محاسبه می‌شود، نه درصدی از مبلغ سند.

چه مدارکی برای اثبات پرداخت لازم است؟

برای اثبات این‌که دین پرداخت شده، مدارکی مانند فیش واریزی بانکی، شهادت شهود، سند تسویه‌ی رسمی، یا هر مدرک دیگری که ایفای تعهد را نشان دهد لازم است. برای مراحل کامل شکایت کیفری چک برگشتی، راهنمای شکایت چک برگشتی را ببینید؛ برای مسیر مطالبه‌ی طلب با چک، سفته یا رسید عادی، راهنمای مطالبه‌ی طلب کاربردی است. برای سایر دعاوی تجاری مشهد، صفحه‌ی «وکیل قراردادهای تجاری مشهد» را ببینید. اگر طلبکار با وجود پرداخت دین، از طریق اجرای ثبت اقدام به وصول کرده، راهنمای ابطال عملیات اجرایی ثبت چک و سفته راهکار قانونی توقف آن را توضیح می‌دهد.

سوالات پرتکرار

پرسش‌های رایج درباره‌ی استرداد لاشه چک و سفته

اگر بدهی چک را پرداخت کنم اما لاشه‌ی آن را پس نگیرم چه خطری دارد؟

طلبکار همچنان می‌تواند به همان چک استناد کرده و مدعی عدم پرداخت شود؛ چون وجود چک نزد دارنده در نگاه اول نشان‌دهنده‌ی مدیونیت صادرکننده است، این وضعیت حتی می‌تواند به شکایت کیفری چک برگشتی هم منجر شود.

برای استرداد لاشه چک یا سفته از کجا باید شروع کرد؟

ابتدا باید یک اظهارنامه‌ی رسمی برای دارنده‌ی سند ارسال و درخواست استرداد شود؛ در صورت امتناع دارنده، دادخواست استرداد لاشه در دادگاه محل اقامت خوانده مطرح می‌شود.

هزینه دادرسی دعوای استرداد لاشه چک چقدر است؟

طبق نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۱۳۰ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، این دعوا غیرمالی محسوب می‌شود و هزینه‌ی دادرسی بر همان مبنا محاسبه می‌شود، نه به‌صورت درصدی از مبلغ سند.

چه مدرکی برای اثبات پرداخت بدهی لازم است؟

فیش واریزی بانکی، شهادت شهود، سند تسویه‌ی رسمی، یا هر مدرک دیگری که ایفای تعهد را ثابت کند از جمله مدارک قابل استناد در این دعواست.

این راهنما توسط سعید فدائی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو مرکز وکلای قوهٔ قضاییه، نوشته شده است.